Mendia Etxea

Zumarragako parrokia da, eta oso bitxia da, estilo eta garai ezberdinen nahasketaren emaitza delako. Eliza 1576an hasi zen eraikitzen, eta, denboran zehar iraun zuen prozesua izan zenez, hainbat garaitako estilo arkitektonikoak bereganatu zituen. XVI. mendean eraikitzen hastean, gotikoaren eraginak ikusten dira; baina portada nagusia errenazentista da, eta XIX. mendeko arkupetik sartzen gara bertara. Gotikoak erdi-puntuko arkuak ditu barnealdeko dekorazioan, eta XVIII. mendeko erretaula ederra dago.

Hau herriko bigarren parrokia da. Iraganean, Zumarragako jende gehiena mendian bizi zen, haranaren hondoko euriteek eragindako uholdeen eta intsektuek eragindako osasun-arazoen beldur. Zumarraga Zumarragako Santa Maria parrokiaren inguruan sakabanatutako baserrietan bizi ziren pertsonek osatzen zuten ia bakarrik, eta Zumarragako lehen parrokia izan zen. XVI. mendearen erdialdean prozesu judizial bat izan zen herrian, eta bertan erabaki zuten parrokia haranean mugitzea, errekatik gertu, non gero eta familia gehiago finkatzen ari ziren. Eta horrela sortu zen Parrokia Berria eta horregatik bestea/lehena gaur egun Antio edo La Antigua bezala ezagutzen da.